ETF logo Informacione tehnologije

Početna Računar Hardver Softver IT smjer Osoblje Kontakt Forum

Softver

Softver (software) je zbirka kompjuterskih programa i pratećih podataka koji zajedno daju instrukcije kompjuterskom hardveru šta i kako da radi. S oftver čine svi programi i podaci koji se nalaze na kompjuteru, uključujući operacijski sustav. Također se koriste termini programska podrška ili programska potpora.

Softver kolokvijalno označava aplikacijski softver, dok je u informatici i softverskom inženjeringu to naziv za sve informacije koje procesiraju kompjuterski sustav, programi i podaci.

Prvu teoriju o softveru osmislio je Alan Turing 1935. u svom eseju Computable numbers with an application to the Entscheidungsproblem (Decision problem). Termin softver prvi je koristio John W. Tukey 1958. godine.

Podjela softvera

Postoje različiti pristupi za klasifikaciju softvera. Neki autori smatraju da su operativni sistemi deo sistemskog softvera. Ovdje je operativni sistem, zbog svoje važnosti i jedinstvenosti među drugim programskim proizvodima, izdvojen kao posebna kategorija.

Operativni sistem

Operativni sistem operativni sistem (OS) je kompleksan programski sistem koji treba da obezbijedi lako i efikasno korišćenje računara. Operativni sistem objedinjuje u jedinstvenu funkcionalnu cjelinu hardver (delove računara) i softver ( programe na računaru) i predstavlja vezu (posrednika) između korisnika računara i samih računarskih komponenti – hardvera. Osnovne funkcije OS su:

  1. upravljanje perifernim jedinicama,memorijom, procesorom
  2. upravljanje podacima i programima
  3. kontrola funkcionisanja računarskog sistema (uključujući i otkrivanje i otklanjanje grešaka).

Sistemski softver

Sistemski softver mogu se podeliti na osnovu:

  1. broja programa koji mogu istovremeno da budu u memoriji (monoprogramski i multiprogramski)
  2. broja korisnika koji mogu istovremeno da koriste računar (jednokorisnički i višekorisnički npr. serverski OS win nt, win 2000)
  3. načina zadavanja komandi (operativni sistemi komandnog tipa – sistemski prompt,dos, unix, i os grafičkog tipa)
  4. prenosivosti na različite arhitekture (prenosivi i neprenosivi (vlasnički) – projektovani da rade na samo jednom računaru)

Tipičan sistemski softver se sastoji od sledećih komponenata: mikrokoda (microcode), jezgra (kernel) i ljuske (omotača, skoljke - shell).

Mikrokod je skup programa specifičan za određeni hardver računara. Da bi operativni sistem mogao da funkcioniše na različitim hardverskim platformama, ovaj skup je grupisan u jedan modul, koji se naziva BIOS (Basic Input Output Sistem). Skup programa je grupisan u ROM memoriju, na čipu koji se nalazi u sastavu osnovne ploče, tako da je njegovo pisanje obavlja proizvođač osnovne ploče.

Jezgro je skup programa operativnog sistema koji kontroliše pristup računaru, organizaciju memorije, organizaciju datoteka, raspored rada procesa i raspored sistemskih resursa. Ovi programi rade u posebnom režimu rada, hardverski zaštićeno od mogućih uticaja korisnika.

Ljuska je komandni interfejs koji interpretira ulazne komande korisnika ili njihovih programa i aktivira odgovarajuće sistemske programe koji čine jezgro sistema

Aplikativni softver

Aplikativni softver su programi koji pomažu u izvršenju određenih zadataka. Riječ je o tipu softvera na koji većina ljudi pomisli kada se spomene softver.

Ovo je poprilično široka kategorija koja se sastoji od mnogo programa raznih vrsta, koji uključuju i internetski preglednik (browser) koji prikazuje ovu stranicu. Osim internetskog preglednika u aplikacije spadaju i baze podataka, računalne igre, obrazovni softver, softver za obradu dokumenata, slike, zvuka i/ili videa, medicinski softver, matematički softver, simulacijski softver, komunikacijski softver, poslovni softver itd.

Aplikativni softver obično ima dvije glavne klase:

Vlasnički softver je zaštićen autorskim pravima, a licenca za softver daje ograničena prava korišćenja.

Slobodan softver otvorenog koda se može pokrenuti, distribuirati, prodavati za bilo koju svrhu.

Tipični primjeri aplikativnog softvera su tekst procesor, proračunska tablica i media player. Neke aplikacije se nalaze u paketu i primjeri toga su Microsoft Office i OpenOffice.org koji sadrže već navedene primjere aplikativnog softvera. Odvojene aplikacije u tim aplikativnim nastavcima obično imaju korisničko sučelje koje korisniku olakšava učenje kako koristiti pojedinu aplikaciju i u krajnjoj liniji olakšava i samo korištenje. Često takve aplikacije imaju mogućnost i povezivanja s ostalim tako da koristi korisniku. Tako se na primjer, proračunska tablica može umetnuti u dokument napravljen u word processoru, iako je napravljena u drugoj aplikaciji.